وقتی پشت فرمان می نشینید، انتظار دارید خودرو با هر اشاره دستان شما، با دقت و آرامش مسیر را دنبال کند. اما گاهی اوقات، ماشین با زبان صدا، لرزش و انحراف با شما صحبت می کند. این علائم آزاردهنده، صرفا فرسودگی های ساده نیستند، بلکه پیام های اورژانسی از قلب سیستم ایمنی خودرو یعنی جلوبندی هستند.
برای تشخیص سریع در همان ثانیه صفر باید بدانید:
-
شنیدن صدای تق تق مسلسل وار هنگام دور زدن، یعنی سرپلوس خراب است.
-
لرزش کل اتاق ماشین که فقط حین فشار دادن پدال گاز رخ می دهد، یعنی مشعلی پلوس خرد شده است.
-
صدای لق لق ریز و خشک روی دست اندازهای کوچک شهری، یعنی اتصالات میل موج گیر پاره شده اند.
در این راهنمای تخصصی از امداد جت، به شما کمک می کنیم تا مانند یک مکانیک با تجربه، قبل از در راه ماندن یا در رفتن چرخ ها، قطعه معیوب را با قطعیت تشخیص دهید.
ماتریس رمزگشایی علائم جلوبندی
جلوبندی خودرو شامل ده ها قطعه متحرک است. برای جلوگیری از سردرگمی و تعویض اشتباه قطعات سالم در تعمیرگاه، علائم ماشین را بر اساس سرعت و شرایط رانندگی دسته بندی کرده ایم. کافی است رفتار خودروی خود را با جدول زیر تطبیق دهید تا در کمتر از 30 ثانیه قطعه مقصر و واکنش لازم را شناسایی کنید:
| شرایط رانندگی و سرعت | نوع صدا یا نشانه حرکتی | قطعه و عامل متهم اصلی | اقدام اولیه / درجه فوریت |
| عبور از سرعت گیر بزرگ | صدای کوبش عمیق و بالا و پایین رفتن بدنه | خرابی و نشتی روغن کمک فنر جلو | کاهش شدید سرعت قبل از دست انداز / زرد (تعویض جفتی در اولین فرصت) |
| دور زدن با فرمان تمام چرخیده | صدای تق تق ریتمیک و فلزی ممتد | خرابی ساچمه های سرپلوس (مفصل سمت چرخ) | پرهیز از گاز دادن شدید در پیچ / نارنجی (تعمیر سریع قبل از بریدن پلوس) |
| سرعت زیر 30 (موج های ریز آسفالت) | صدای لق لق خشک یا جیرجیر لاستیکی | پارگی سیبک یا لاستیک چاکدار میل موج گیر | رانندگی آرام و پرهیز از چاله ها / زرد (خطر جانی فوری ندارد) |
| سرعت 80 تا 100 در سربالایی | لرزش شدید اتاق، فقط هنگام فشار دادن گاز | خرابی سه شاخه و مشعلی پلوس (سمت گیربکس) | برداشتن پا از روی گاز و کاهش شتاب / قرمز (خطر آسیب جدی به گیربکس) |
| سرعت بالای 60 در مسیر مستقیم | صدای زوزه ممتد (شبیه صدای هواپیما) | خشک شدن و خرد شدن بلبرینگ چرخ جلو | پرهیز از سفر جاده ای و سرعت بالا / قرمز (خطر قفل شدن ناگهانی چرخ) |
| رانندگی در خط مستقیم یا دست انداز | گیج زدن فرمان همراه با تقه شدید زیر پا | پارگی بوش طبق یا لقی سیبک زیر کمک فنر | توقف کامل خودرو در مکانی امن / قرمز (خطر در رفتن چرخ و واژگونی) |
یک قانون کلی و طلایی: همان طور که در جدول بالا مشاهده می کنید، صداهایی که فقط در سرعت های بسیار پایین و روی موج های ریز خیابان شنیده می شوند (مثل صدای میل موج گیر یا کمک فنر)، معمولا شما را در جاده زمین گیر نمی کنند؛ اما هر زمان نشانه ای دیدید که با «سرعت بالا»، «فشار دادن پدال گاز» یا «چرخاندن فرمان» ارتباط مستقیم دارد، یعنی قطعات چرخان و نگهدارنده چرخ در مرز شکستن هستند و باید فورا بررسی شوند.
نشانه اول: کالبدشکافی صداهای زیر ماشین
صداها اولین و واضح ترین زنگ خطر سیستم تعلیق هستند، اما هر صدای تق تقی به یک معنا نیست و باید بر اساس شرایط بروز تفکیک شود:
تفاوت صدای سرپلوس در دور زدن با کوبش میل موج گیر
برای تشخیص این دو صدا، ابتدا باید بدانید این قطعات چه کاری انجام می دهند. «پلوس» میله فولادی ضخیمی است که نیروی موتور را از گیربکس به چرخ ها منتقل می کند؛ به مفصل چرخان سر این میله که پشت چرخ قرار دارد، سرپلوس می گویند. در مقابل، میل موج گیر (میل تعادل) میله ای است که چرخ چپ و راست را به هم مرتبط می کند تا بدنه ماشین در پیچ ها کج نشود.
-
تست تشخیصی راننده: ماشین را به یک محوطه خلوت ببرید، فرمان را تا آخرین حد ممکن به یک سمت بچرخانید و با گاز ملایم دور بزنید. اگر صدای «تق تق تق» فلزی و مسلسل وار شنیدید که با صاف کردن فرمان قطع شد، سرپلوس شما خراب است. اما اگر در مسیر مستقیم و با سرعت کم (زیر 30 کیلومتر بر ساعت) از روی دست اندازهای ریز و ترک های آسفالت رد می شوید و صدای «لق لق» خشک یا صدای جیرجیر شبیه به تخت خواب کهنه می شنوید، سیبک ها یا لاستیک های نگهدارنده میل موج گیر فرسوده شده اند.
-
هشدار ایمنی و مالی (پرهیز از یک خطای رایج): اگر سرپلوس شما در پیچ ها تق تق می کند، هرگز در حالتی که فرمان کج است پای خود را تا انتها روی گاز فشار ندهید؛ این کار باعث قفل شدن ساچمه های خشک سرپلوس و شکستن ناگهانی آن در وسط خیابان می شود. همچنین اگر از زیر ماشین صدای جیرجیر می شنوید، هرگز اجازه ندهید در کارواش یا تعویض روغنی به زیربندی ماشین «گازوئیل یا روغن سوخته» بپاشند! مواد نفتی شاید برای دو روز صدا را قطع کنند، اما بافت لاستیکی تمام بوش ها و گردگیرهای سالم را در خود حل کرده و کل جلوبندی را ظرف یک هفته نابود می کنند.
تشخیص صدای زوزه بلبرینگ چرخ با تست تغییر لاین
گاهی صدایی که می شنوید تق تق نیست، بلکه یک صدای «زوزه یا هوم ممتد» (شبیه به صدای کولر آبی یا موتور هواپیما) است که از سرعت 60 کیلومتر بر ساعت به بالا شروع می شود و هرچه سرعت بیشتر می شود، صدای آن هم بالاتر می رود. این صدا نشانه خرد شدن بلبرینگ چرخ است.
برای اینکه مطمئن شوید این صدا از بلبرینگ چرخ است و نه از آج لاستیک ها، در یک جاده خلوت با سرعت مطمئنه به آرامی بین خطوط تغییر لاین دهید (فرمان را نرم به چپ و راست متمایل کنید تا وزن ماشین روی چرخ ها جابه جا شود). اگر با متمایل شدن ماشین به یک سمت، صدای زوزه قطع یا بسیار بلندتر شد، قطعا بلبرینگ چرخ شما معیوب است و باید قبل از قفل کردن چرخ تعویض شود.
نشانه دوم: تفکیک قطعی انواع لرزش ها در خودرو
لرزش فرمان و اتاق یکی از کلافه کننده ترین مشکلات رانندگی است، اما پیدا کردن مقصر اصلی با یک تست ساده در حین حرکت امکان پذیر است:
تفاوت لرزش بالانس چرخ با لرزش خطرناک مشعلی پلوس زیر گاز
سر دیگر میله پلوس که وارد گیربکس می شود، دارای یک قطعه فنجانی شکل به نام «مشعلی پلوس» و سه بلبرینگ کوچک به نام «سه شاخه پلوس» است. خرابی این بخش لرزشی ایجاد می کند که بسیاری از رانندگان آن را با بالانس نبودن لاستیک اشتباه می گیرند:
-
نحوه تفکیک در جاده: اگر لرزش غربیلک فرمان در یک بازه سرعتی مشخص (معمولا بین 80 تا 110 کیلومتر بر ساعت) به صورت یکنواخت وجود دارد و چه گاز بدهید و چه پا را از روی گاز بردارید لرزش همچنان ادامه دارد، مشکل از بالانس نبودن چرخ ها یا تاب داشتن رینگ است.
-
اما اگر ماشین در حرکت عادی نرم است، ولی به محض اینکه پدال گاز را فشار می دهید (به ویژه در سربالایی ها یا زمانی که ماشین سنگین است) کل اتاق و جلوی ماشین به شدت به لرزه می افتد و درست در همان ثانیه ای که پای خود را از روی پدال گاز برمی دارید لرزش به طور کامل قطع می شود، مشعلی و سه شاخه پلوس شما گود افتاده و خرد شده است.
-
هشدار جدی خسارت به گیربکس: لرزش مشعلی پلوس را به هیچ وجه شوخی نگیرید! از آنجا که مشعلی مستقیما در داخل دیفرانسیل و گیربکس قرار دارد، ادامه رانندگی و گاز دادن با پلوس لرزان باعث می شود ضربات چکشی سنگینی به پوسته گیربکس و دنده های دیفرانسیل وارد شود. بی توجهی به این لرزش، کاسه نمد گیربکس را پاره کرده، واسکازین (روغن گیربکس) را خالی می کند و یک تعمیر ساده پلوس را به هزینه بسیار سنگین تعمیر کامل گیربکس تبدیل می نماید.
نشانه سوم: گیج زدن، کشش و سفتی فرمان
در یک جلوبندی سالم، خودرو در جاده صاف بدون نیاز به تلاش راننده در خط مستقیم حرکت می کند. اگر مجبورید برای نگه داشتن ماشین در بین خطوط، دائما با فرمان بازی کنید و اصلاحات ریز انجام دهید، ماشین دچار «گیجی» شده است. این مشکل معمولا به دلیل پاره شدن بوش های طبق (استوانه های لاستیکی که بازوی فلزی زیر چرخ را به شاسی وصل می کنند) رخ می دهد؛ زیرا با پاره شدن این لاستیک ها، چرخ در حین حرکت به جلو و عقب بازی می کند.
اما اگر فرمان را رها می کنید و ماشین با قدرت به یک سمت (چپ یا راست) فرار می کند و باد لاستیک ها هم تنظیم است، قطعه فولادی پشت چرخ که اجزای تعلیق را نگه می دارد (یعنی سگ دست) در اثر ضربه کج شده و زاویه چرخ ها به هم ریخته است.
چرا فرمان بعد از پیچیدن به مرکز برنمی گردد؟
یک تست مهم برای سنجش سلامت جلوبندی و سیستم فرمان، بررسی «بازگشت پذیری فرمان» است. وقتی در یک تقاطع می پیچید و پس از تمام شدن پیچ دستان خود را کمی شل می کنید، غربیلک فرمان باید به صورت خودکار و روان بچرخد و به حالت وسط (مسیر مستقیم) برگردد.
اگر فرمان در همان حالت کج باقی می ماند و خودتان باید با زور دست آن را به وسط برگردانید، سه متهم اصلی وجود دارد:
-
خشک شدن و قفل کردن چهارشاخ فرمان (مفصل هزارخاری زیر فرمان که حرکت دست شما را به جعبه فرمان می رساند).
-
ضعیف شدن پمپ هیدرولیک یا گیر کردن دنده های داخلی جعبه فرمان.
-
به هم ریختن شدید زاویه محوری چرخ (زاویه کستر) در اثر افتادن در چاله های عمیق یا تصادف.
-
هشدار ایمنی تعمیراتی: اگر فرمان ماشین شما لقی دارد یا گیج می زند، هرگز اجازه ندهید افراد غیرمتخصص «پیچ رگلاژ روی جعبه فرمان» را بیش از حد سفت کنند! سفت کردن غیراصولی این پیچ برای گرفتن لقی، باعث می شود دنده های جعبه فرمان به هم قفل شوند و در میانه یک پیچ تند، فرمان دیگر به مرکز برنگشته و ماشین مستقیما به جدول یا گاردریل برخورد کند.
نشانه چهارم: شیرجه زدن دماغه ماشین در ترمزهای شدید
بسیاری از رانندگان فکر می کنند وظیفه کمک فنر فقط نرم کردن سواری ماشین در دست اندازها است؛ در حالی که مهم ترین وظیفه کمک فنر، نگه داشتن تعادل بدنه در زمان ترمزگیری است.
-
روش تست خانگی در خیابان خلوت: برای ارزیابی سلامت کمک فنرهای جلو، در یک خیابان کاملا خلوت، صاف و با آسفالت خشک، ابتدا در آینه عقب مطمئن شوید هیچ خودرویی پشت سر شما نیست. سپس با سرعت حدود 40 کیلومتر بر ساعت حرکت کنید و یک باره پدال ترمز را نسبتا محکم فشار دهید تا ماشین متوقف شود.
-
اگر کمک فنرها سالم باشند، ماشین با حفظ تراز خود می ایستد؛ اما اگر حس کردید دماغه ماشین به شدت به سمت آسفالت شیرجه زد (و عقب ماشین بالا پرید) و پس از توقف، اتاق ماشین دو یا سه بار بالا و پایین رفت، کمک فنرهای جلو کاملا خالی کرده اند.
-
چرا این اتفاق خطرناک است؟ وقتی کمک فنر جلو خراب باشد و دماغه ماشین شیرجه بزند، چرخ های جلو روی آسفالت پرش های ریز می کنند و چرخ های عقب سبک می شوند. این اتفاق باعث می شود سیستم ترمز ضد قفل زودتر از موقع فعال شود و مسافت توقف خودرو در سرعت های اتوبانی چندین متر افزایش یابد که در ترمزهای ناگهانی منجر به تصادف از جلو می شود.
نشانه پنجم: سایش پله پله و نامتقارن لاستیک ها
لاستیک های خودرو مانند پرونده پزشکی جلوبندی هستند و هرگونه ایراد پنهان در زوایای چرخ را روی آج خود ثبت می کنند.
-
تست لمسی کف دست: ماشین را پارک کنید و فرمان را تا انتها به یک سمت بچرخانید تا رویه لاستیک کامل مشخص شود. کف دست خود را روی آج لاستیک بکشید. اگر یک لبه لاستیک (داخلی یا بیرونی) صاف شده اما وسط لاستیک آج دارد، زاویه عمودی چرخ به هم ریخته است. اگر لبه های آج مانند دندانه های اره تیز شده اند و دست را می خراشند، سیبک فرمان لقی دارد و چرخ روی آسفالت کشیده می شود. اما اگر روی سطح لاستیک پستی و بلندی های موج دار و کچلی های تکه ای حس می کنید (سایش پله ای)، این نشانه قطعی خرابی کمک فنر است.
-
هشدار ایمنی لبه پنهان لاستیک: همیشه به یاد داشته باشید که خطرناک ترین نوع لاستیک سابی در «لبه داخلی تایر» (سمت موتور) رخ می دهد که زیر گلگیر پنهان است. بسیاری از رانندگان فقط به نمای بیرونی لاستیک نگاه می کنند و تصور می کنند تایر نو است، در حالی که لبه داخلی به دلیل خرابی جلوبندی تا رسیدن به سیم های فولادی ساییده شده و آماده ترکیدن در سرعت بالا است.
بیماری های جلوبندی در خودروهای ایرانی
در بازار ایران، هر خانواده از خودروها به دلیل نوع طراحی مهندسی خود، یک نقطه ضعف همیشگی در جلوبندی دارند که شناخت آن از هزینه های اضافی جلوگیری می کند:
-
خانواده پراید، تیبا، ساینا و کوییک: در این خودروها قطعه ای به نام رام زیر موتور وجود ندارد و اجزای جلوبندی مستقیما به «قوطی فلزی زیر رادیاتور و سرشاسی» بسته شده اند. ضعف ورق این بخش باعث می شود با افتادن در چاله ها، قوطی زیر رادیاتور ترک خورده و دهانه شاسی باز شود. نتیجه این اتفاق، کج شدن چرخ های جلو به بیرون، کشیدن فرمان و سایش شدید لبه داخلی لاستیک ها است که تنها با شاسی کشی و نصب میله تعادل تقویتی رفع می شود.
-
خانواده پژو 405، پارس و سمند: وزن سنگین موتور در این خودروها فشار زیادی به جلوبندی وارد می کند. شایع ترین خرابی در این پلتفرم، پاره شدن سریع بوش لبه دار (جناقی) طبق است که باعث گیجی ماشین و صدای تقه در ترمزگیری می شود. همچنین خرابی «شیر هیدرولیک روی جعبه فرمان» در این خودروها بسیار رایج است که باعث می شود فرمان به یک سمت مثل پر کاه نرم و به سمت دیگر بسیار سفت و سنگین شود.
هشدار قرمز: نشانه های 5 دقیقه قبل از در رفتن سیبک زیر و واژگونی!
در سیستم تعلیق اکثر خودروهای داخلی، تمام وزن جلوی ماشین روی یک مفصل کروی شکل و کوچک به نام «سیبک زیر کمک فنر (سیبک سگ دست)» سوار است که در پایین ترین نقطه پشت چرخ قرار دارد. برخلاف سایر قطعات که خرابی آن ها فقط صدا ایجاد می کند، شکستن یا در رفتن این سیبک یک فاجعه کامل است.
علائم هشداردهنده درست قبل از در رفتن سیبک:
-
شنیدن صدای تق تق یا ناله فلزی بسیار بلند هنگام چرخاندن فرمان در حالت پارک یا سرعت بسیار کم.
-
سفت شدن غیرعادی فرمان و حس گیر کردن چرخ هنگام دور زدن.
-
پایین تر آمدن ارتفاع یک سمت جلوی ماشین نسبت به سمت دیگر.
اگر این علائم را نادیده بگیرید، گوی فلزی سیبک از کاسه خود به بیرون می پرد. در همان لحظه، چرخ جلو از زیر ماشین کج شده و به سمت بیرون گلگیر پرتاب می شود، میله پلوس از داخل گیربکس بیرون می کشد و کل وزن موتور و شاسی با شدت روی دیسک ترمز و آسفالت سقوط می کند. رخ دادن این اتفاق در سرعت های بالای بزرگراه، کنترل خودرو را به صفر رسانده و خطر واژگونی را به همراه دارد.
نتیجه گیری و تماس با مکانیک سیار جلوبندی امداد جت
جلوبندی خودرو یک زنجیره به هم پیوسته است؛ بی توجهی به یک قطعه ارزان قیمت مثل بوش طبق یا گردگیر پلوس، خیلی زود فشار را به قطعات گران قیمتی مثل جعبه فرمان، گیربکس و لاستیک ها منتقل می کند. با کمک جدول عیب یابی و انجام تست های ساده ای که در این مقاله مرور کردیم، می توانید وضعیت سلامت خودروی خود را به خوبی ارزیابی کنید.
اما به خاطر داشته باشید که در صورت مشاهده علائم خطرناکی مثل لرزش شدید در زمان گاز دادن، گیج زدن فرمان یا صدای تق تق بلند از پشت چرخ ها، حرکت دادن خودرو تا تعمیرگاه یک ریسک جانی و مالی بزرگ است. تیم مکانیک سیار جلوبندی امداد جت آماده است تا در کمترین زمان ممکن در موقعیت شما حاضر شود. کارشناسان ما با تجهیزات کامل، وضعیت سیبک ها، پلوس، بلبرینگ ها و کمک فنرها را در محل بررسی و تعمیر می کنند و در صورت نیاز به خدمات سنگین تعمیرگاهی، خودروی شما را با ایمن ترین خودروبرهای کفی به مراکز تخصصی منتقل می نمایند. برای دریافت مشاوره و اعزام فوری کارشناس، همین حالا با امداد جت تماس بگیرید.