چرا هنگام ترمز گرفتن فرمان ماشین می لرزد؟

تصور کنید در بزرگراه با سرعت مطمئنه در حال حرکت هستید و خودرو کاملا نرم و بی صدا پیش می رود؛ اما به محض اینکه برای کم کردن سرعت پای خود را روی پدال ترمز می گذارید، یک لرزش ناگهانی و ضربه ای به جان غربیلک فرمان می افتد و دستان شما را می لرزاند. این لرزش آزاردهنده که با برداشتن پا از روی ترمز فورا قطع می شود، فقط یک نقص ساده نیست؛ بلکه پیام مستقیم سیستم ایمنی خودرو است که نشان می دهد ارتباط یکنواخت میان لنت و چرخ ها از بین رفته است.

در این راهنمای تخصصی از امداد جت، ابتدا در چند ثانیه به شما یاد می دهیم چطور از روی محل لرزش، چرخ مقصر را پیدا کنید؛ و سپس تمام دلایل فنی (از تاب برداشتن دیسک در کارواش تا خطاهای پنهان تعمیرکاران در بستن چرخ ها) را به همراه راهکارهای رفع دائمی آن بررسی می کنیم.

دوراهی تشخیص سریع: لرزش فرمان یا لرزش پدال ترمز؟

 

وقتی در سرعت بالا ترمز می گیرید، اولین کاری که باید بکنید دقت کردن به «محل دقیق احساس لرزش» است. این قانون 3 ثانیه ای به شما می گوید کدام محور ماشین خراب است:

• حالت اول (لرزش در غربیلک فرمان زیر دستان شما): اگر به محض لمس ترمز، فرمان در دستان شما به چپ و راست می لرزد، مقصر 100 درصد در محور جلو (تاب برداشتن دیسک های ترمز جلو، گیر کردن کالیپر جلو یا لقی بوش های جلوبندی) است.

• حالت دوم (لرزش در پدال ترمز زیر پا و کف صندلی): اگر هنگام ترمز گرفتن، فرمان در دست شما کاملا صاف و بدون تکان است، اما پدال ترمز زیر پایتان مثل نبض بالا و پایین می پرد و لرزش را در صندلی و کف اتاق حس می کنید، چرخ های جلو سالم هستند و مشکل از محور عقب (دوپهن شدن کاسه چرخ های عقب یا تاب برداشتن دیسک عقب) است.

• حالت سوم (لرزش دائمی فرمان حتی بدون ترمز گرفتن): اگر فرمان در سرعت های بالای 80 کیلومتر بر ساعت به طور مداوم می لرزد (چه پایتان روی ترمز باشد و چه نباشد)، سیستم ترمز مقصر نیست و مشکل از بالانس نبودن لاستیک ها یا کج بودن رینگ است.

جدول اورژانسی: رمزگشایی از لرزش های خودرو هنگام ترمزگیری

برای اینکه در تعمیرگاه قطعات سالم خودرو به اشتباه تعویض نشوند، نشانه های حرکتی و صوتی ماشین را دسته بندی کرده ایم. کافی است رفتار خودروی خود در زمان ترمز گرفتن را با جدول زیر تطبیق دهید تا در کمتر از 30 ثانیه قطعه معیوب و اقدام درست را شناسایی کنید:

نشانه و شرایط بروز لرزش	قطعه و عامل متهم اصلی	ریسک ادامه رانندگی	اقدام اولیه / درجه فوریت
لرزش فرمان فقط هنگام ترمز در سرعت بالای 80 کیلومتر	تاب برداشتن و موج دار شدن دیسک ترمز چرخ جلو	افزایش مسافت توقف و انتقال ضربه به جعبه فرمان و سیبک ها	پرهیز از ترمزهای ناگهانی در سرعت بالا / نارنجی (تراش دیسک روکار یا تعویض جفتی)
لرزش فرمان در ترمز همراه با کشیده شدن ماشین به یک سمت	گیرپاژ کردن پین های کالیپر ترمز در یکی از چرخ های جلو	انحراف خطرناک خودرو از مسیر در ترمزهای اضطراری اتوبان	کاهش سرعت و حفظ فاصله طولی / قرمز (سرویس فوری کالیپر با گریس نسوز)
لرزش فرمان در ترمز همراه با صدای تق تق یا تقه از زیر پا	پاره شدن بوش های طبق جلو یا لقی سیبک فرمان	به هم ریختن زاویه چرخ ها و سایش شدید لاستیک	رانندگی آرام و پرهیز از دست اندازها / نارنجی (مراجعه به جلوبندی ساز برای تعویض بوش)
لرزش شدید فرمان و پدال همراه با صدای خرخر و سایش آهن	تمام شدن کامل گوشت لنت و برخورد آهن لنت با دیسک	نابودی کامل دیسک ترمز و از دست رفتن قدرت توقف در چند کیلومتر	توقف فوری رانندگی / قرمز (تعویض فوری لنت در محل یا تعمیرگاه)
شروع دوباره لرزش تنها چند روز پس از خرید دیسک ترمز نو	تمیز نکردن زنگار توپی چرخ یا بستن پیچ چرخ با بکس بادی	تاب برداشتن دائمی دیسک های نو و هدر رفتن هزینه تعمیر	باز کردن چرخ، فرچه سیمی زدن توپی و بستن ضربدری پیچ ها / زرد (اصلاح نصب در تعمیرگاه)

یک قانون کلی و طلایی: همان طور که در جدول بالا مشاهده می کنید، اگر خودروی شما در حرکت عادی کاملا نرم است و لرزش «فقط و فقط در لحظه تماس پا با پدال ترمز» ظاهر می شود و با رها کردن پدال فورا قطع می گردد، هزینه خود را صرف بالانس کردن چرخ ها نکنید؛ در بیش از 90 درصد مواقع، ریشه این مشکل مستقیما در ناهمواری سطح دیسک ترمز و کالیپر چرخ های جلو نهفته است.

تفاوت کلیدی: لرزش فقط با ترمز در مقابل لرزش در سرعت بالا

پیش از باز کردن چرخ ها، باید مرز بین دو مشکل رایج را به خوبی بشناسید تا مسیر عیب یابی را اشتباه نروید:

• لرزش اختصاصی ترمز: در این حالت، وقتی با سرعت 100 کیلومتر بر ساعت در اتوبان می رانید، فرمان مثل ابریشم نرم است؛ اما به محض اینکه نیش ترمز می زنید، لرزش شروع می شود و به محض برداشتن پا از روی ترمز، لرزش ناپدید می گردد. این نشانه قطعی درگیر شدن لنت با یک دیسک موج دار یا لقی جلوبندی در زیر بار ترمز است.

• لرزش ناشی از بالانس نبودن چرخ ها: اگر وقتی سرعت ماشین به بازه 90 تا 110 کیلومتر بر ساعت می رسد، بدون اینکه اصلا پایتان به پدال ترمز نزدیک شود فرمان شروع به لرزیدن می کند (و با ترمز گرفتن کمی شدیدتر می شود)، مشکل از نامتعادل بودن وزن رینگ و لاستیک است و با یک بالانس ساده در آپاراتی برطرف می شود.

متهم ردیف اول: دیسک های ترمز و اشتباهات رانندگان!

در پشت هر چرخ جلو، یک صفحه دایره ای و سنگین از جنس چدن به نام «دیسک ترمز» قرار دارد که همراه با چرخ می چرخد. وقتی شما پدال ترمز را فشار می دهید، دو عدد لنت از دو طرف با قدرتی بسیار زیاد این دیسک چرخان را در آغوش می گیرند و فشار می دهند تا ماشین بایستد.

برای اینکه فرمان نلرزد، سطح این دیسک فلزی باید در تمام نقاط با دقت میکرونی، کاملا صاف، یکنواخت و هم ضخامت باشد. اگر سطح دیسک در اثر گرما کج شود و موج بردارد (که مکانیک ها به آن تاب برداشتن دیسک می گویند)، هنگام ترمزگیری، لنت ها در هر دور چرخش چرخ، به قسمت های برآمده دیسک برخورد کرده و به عقب پرتاب می شوند. این ضربات سریع و پی در پی، از طریق میله های فرمان مستقیما به دستان شما منتقل شده و فرمان را به لرزه می اندازد. دو عامل اصلی باعث ایجاد این موج روی دیسک می شوند:

شوک حرارتی در کارواش و چاله آب (قاتل دیسک ترمز در ایران)

• تست تشخیصی راننده: به خاطر بیاورید که آیا لرزش فرمان خودروی شما درست پس از یک روز بارانی و عبور از چاله های آب، و یا پس از شستن ماشین در کارواش شروع شده است؟

• هشدار ایمنی و مالی بسیار مهم (پرهیز از شوک حرارتی): اصطکاک لنت و دیسک در ترافیک یا بزرگراه، دمای دیسک چدنی را به راحتی به بالای 300 تا 400 درجه سانتی گراد می رساند و فلز را منبسط می کند. بزرگ ترین اشتباه رانندگان این است که بلافاصله بعد از رانندگی وارد کارواش می شوند و کارگر کارواش آب سرد پرفشار را مستقیما روی رینگ و دیسک داغ می گیرد! پاشیدن آب سرد روی دیسک گداخته، دقیقا مانند ریختن آب یخ داخل یک لیوان شیشه ای داغ است؛ فلز چدنی در یک ثانیه دچار انقباض ناگهانی و شوک حرارتی شده، ساختار مولکولی اش به هم می ریزد و در جا تاب برمی دارد. همیشه قبل از شستن ماشین در کارواش، حداقل 20 دقیقه توقف کنید تا ترمزها کاملا خنک شوند و در روزهای بارانی، قبل از رسیدن به چاله های آب عمیق سرعت را کم کنید و روی آب ترمز شدید نگیرید.

رسوب کردن لنت های ترمز ارزان و تمام شدن گوشت لنت

همیشه خودِ فلز دیسک کج نمی شود؛ گاهی استفاده از لنت های ترمز ارزان قیمت و تقلبی باعث می شود در دماهای بالا، چسب و مواد بی کیفیت لنت ذوب شده و به صورت لکه های ناهموار روی سطح دیسک بچسبند. وقتی روی دیسک پستی و بلندی ایجاد شود، دقیقا حسی مشابه تاب داشتن دیسک به وجود می آید.

همچنین اگر لنت ترمز به طور کامل تمام شود و صفحه آهنی پشت لنت مستقیما به دیسک کشیده شود، علاوه بر شیار انداختن روی دیسک، لرزش بسیار خشنی در فرمان و پدال ایجاد می کند. این لرزش در واقع مرحله قبل از فاجعه است؛ اگر صدای ساییدگی را هم می شنوید، شما وارد وضعیت بحرانی شده اید و باید فورا علت صدا خرخر یا ساییدگی فلز هنگام ترمز گیری را بررسی کنید تا از هزینه های چند میلیونی جلوگیری کنید.

دو اشتباه پنهان تعمیرکاران که باعث تاب برداشتن دیسک نو می شود!

یکی از کلافه کننده ترین شکایات رانندگان این است که می گویند: «بهترین دیسک و لنت بازار را خریدم و عوض کردم، دو هفته اول همه چیز عالی بود، اما بعد از 500 کیلومتر دوباره فرمان به شدت می لرزد!»

اگر دیسک نو در مدت کوتاهی دوباره تاب برمی دارد، مشکل از جنس دیسک نیست؛ بلکه ناشی از دو خطای رایج در زمان نصب است که باید بالای سر تعمیرکار به آن نظارت کنید:

1. تمیز نکردن زنگ زدگی های روی «توپی چرخ» قبل از نصب دیسک نو

دیسک ترمز در پشت چرخ، روی یک قطعه فلزی چرخان به نام «توپی چرخ» می نشیند. پس از چند سال کارکرد، سطح این توپی چرخ پر از زنگ آهن، رسوب و جرم می شود.

اگر مکانیک دیسک قبلی را باز کند و بدون اینکه سطح توپی چرخ را با «فرچه سیمی و سنباده» کاملا برق بیندازد، دیسک نو را روی همان زنگ زدگی ها ببندد، دیسک نو به اندازه نیم میلی متر کج روی چرخ قرار می گیرد! همین کج نشستن جزئی باعث می شود لنت در هر چرخش یک نقطه از دیسک نو را بسابد و ظرف یک ماه، دیسک نو هم تاب بردارد.

2. سفت کردن پیچ های چرخ با بکس بادی به جای بستن ضربدری

در بسیاری از آپاراتی ها و تعمیرگاه ها، برای سرعت کار، پیچ های چرخ را با دستگاه «بکس بادی» روی آخرین درجه قدرت و به صورت دایره ای (یکی پس از دیگری) تا سر حد مرگ سفت می کنند!

• چرا این کار دیسک را کج می کند؟ پیچ های چرخ مستقیما دیسک ترمز را به توپی چرخ می چسبانند. وقتی یک پیچ با فشار بسیار شدید بکس بادی بسته می شود در حالی که پیچ روبه رویی هنوز شل است، فشار نامتقارن باعث کشیده شدن و تاب برداشتن صفحه دیسک می شود. پیچ های چرخ همیشه باید به صورت «ضربدری (ستاره ای)» و در نهایت با نیروی متعادل دست (یا آچار ترکمتر) سفت شوند.

ایرادات کالیپر و جلوبندی (وقتی دیسک ها سالم هستند)

اگر دیسک های ترمز سالم و صاف هستند اما همچنان هنگام ترمزگیری فرمان می لرزد، مقصر در قطعات نگهدارنده لنت یا مفاصل جلوبندی پنهان شده است:

گیرپاژ کردن پین های کالیپر ترمز + ترفند گریس نسوز

«کالیپر ترمز» همان قطعه فلزی مشت مانندی است که روی دیسک سوار است و لنت ها را در خود جای داده است. کالیپر ثابت نیست؛ بلکه روی دو میله فلزی کوچک و صیقلی به نام «پین کالیپر» به چپ و راست می لغزد تا فشار را مساوی به هر دو طرف دیسک وارد کند.

اگر گردگیر لاستیکی این پین ها پاره شود و آب وارد آن گردد، یا مکانیک به اشتباه برای چرب کردن آن ها از «گریس معمولی» استفاده کند (که در گرمای شدید ترمز خشک و تبدیل به چسب می شود!)، پین ها در جای خود قفل می کنند. در نتیجه، کالیپر کج عمل کرده و فقط از یک طرف به دیسک ضربه می زند که باعث لرزش شدید فرمان و داغ شدن یک چرخ می شود. در اکثر موارد، گیرپاژ کردن کالیپر باعث می شود فرمان علاوه بر لرزش، به یک سمت هم کشیده شود. اگر لرزش فرمان شما با انحراف خودرو هم زمان است، مطلب کشیدن فرمان به یک سمت هنگام ترمز را برای عیب یابی دقیق تر از دست ندهید.

• توصیه تخصصی: هنگام هر بار تعویض لنت، از مکانیک بخواهید پین های کالیپر را بیرون بکشد، تمیز کند و فقط با «گریس نسوز مخصوص ترمز (گریس سیلیکونی یا سرامیکی)» روانکاری نماید.

خرابی بوش های طبق، سیبک ها و بلبرینگ چرخ

وقتی در سرعت بالا ترمز می گیرید، تمام وزن یک تنی خودرو به سمت چرخ های جلو پرتاب می شود. اگر قطعات جلوبندی که چرخ را نگه داشته اند لق باشند، در لحظه ترمزگیری چرخ در جای خود به عقب و جلو بازی می کند و فرمان می لرزد:

• پارگی بوش های طبق و سیبک فرمان: اگر لاستیک های نگهدارنده بازوی فلزی زیر چرخ (بوش های طبق) پاره شده باشند، با هر بار فشار دادن ترمز، یک صدای «تَق» از زیر پا شنیده می شود و فرمان به لرزه می افتد.

• لقی بلبرینگ چرخ: بلبرینگ چرخ در مرکز توپی قرار دارد. اگر این بلبرینگ خرد یا لق شود، دیسک ترمز هم همراه با چرخ لنگ می زند.

• تست بی خطر خانگی (تکان دادن چرخ روی جک): برای بررسی لقی جلوبندی و بلبرینگ، چرخ جلو را در زمین صاف جک بزنید (حتما ترمز دستی را بکشید و ماشین را در دنده بگذارید). سپس لاستیک را با دو دست در موقعیت ساعت 12 و 6 (بالا و پایین) و ساعت 9 و 3 (چپ و راست) محکم تکان دهید. اگر چرخ زیر دست شما لقی دارد و تقه می زند، بلبرینگ چرخ یا سیبک ها خراب هستند و باید قبل از دست زدن به دیسک ترمز تعمیر شوند.

تله های مرگبار در تراش دیسک

وقتی مشخص شد دیسک ترمز تاب برداشته است، راننده بر سر دوراهی «تراش دادن دیسک» یا «خرید دیسک نو» قرار می گیرد. برای تصمیم گیری امن، باید این دو نکته حیاتی را بدانید:

تراش دیسک روکار بهتر است یا تراش سنتی؟

در روش قدیمی، مکانیک دیسک را از روی ماشین باز می کرد و به تراشکاری می داد تا روی دستگاه تراش معمولی صاف شود. مشکل این روش آن بود که اگر توپی چرخ خودِ ماشین کمی کج بود، دیسک صاف شده دوباره روی توپی کج بسته می شد و باز هم فرمان می لرزید!

امروزه بهترین روش، استفاده از دستگاه «تراش دیسک روکار (درجا)» است. در این روش، دیسک از روی ماشین باز نمی شود؛ بلکه دستگاه تراش اتوماتیک مستقیما روی کالیپر خودِ خودرو بسته می شود و دیسک را دقیقا هماهنگ با زاویه چرخش توپی چرخ شما می تراشد که خطای لرزش را به صفر می رساند.

خطر مرگ: تراشیدن دیسکی که بیش از حد نازک شده است!

تراشیدن دیسک یعنی برداشتن یک لایه از فلز چدن برای صاف کردن موج های آن. این کار دیسک را نازک تر می کند و فقط یک یا نهایتا دو بار در طول عمر یک دیسک مجاز است.

• تست بی خطر خانگی (لمس لبه دیسک در حالت سرد): زمانی که خودرو حداقل یک ساعت خاموش بوده و دیسک کاملا سرد است (هرگز به دیسک داغ دست نزنید!)، انگشت خود را از لابه لای رینگ به لبه بیرونی دیسک ترمز بکشید. اگر بین سطح صیقلی دیسک و لبه بیرونی ترین نقطه آن، یک «پله و لبه بسیار بلند و تیز» (بیشتر از 2 میلی متر در هر طرف) ایجاد شده است، یعنی دیسک شما به پایان عمر خود رسیده است.

• هشدار ایمنی جانی: روی تمام دیسک های استاندارد، عددی به عنوان «حداقل ضخامت مجاز» حک شده است. اگر دیسک شما از حد مجاز نازک تر شده است، تحت هیچ شرایطی اجازه ندهید آن را تراش بدهند! دیسک نازک شده توان تحمل گرمای ترمز را ندارد؛ در اولین ترمز شدید در اتوبان یا سرازیری، دیسک نازک شده در اثر حرارت مثل شیشه ترک خورده و می شکند، پیستون ترمز از کالیپر بیرون می پرد و چرخ در سرعت بالا قفل مطلق می کند. در این شرایط، تنها راه ایمن، تعویض جفتی هر دو دیسک چرخ جلو با هم است (هرگز دیسک ترمز را تکی عوض نکنید).

بیماری تاب دیسک در پژو پارس، سمند و 206 + راهکار دائمی

در بازار ایران، مالکان خودروهای خانواده پژو 405، پژو پارس، سمند، دنا و پژو 206 بیش از هر خودروی دیگری با مشکل لرزش فرمان در ترمزگیری دست و پنجه نرم می کنند. دلیل این اتفاق، وزن بسیار سنگین موتور در جلوی این خودروها و محبوس شدن گرما در پشت قالپاق یا رینگ های بسته است که باعث می شود دیسک های معمولی بازار به سرعت داغ کرده و تاب بردارند.

راهکار دائمی برای خلاص شدن از لرزش ترمز در پژو و سمند:

1. خرید دیسک های خنک شونده (دو جداره) یا سوراخ دار: هنگام تعویض دیسک، به جای خرید دیسک های ارزان و متفرقه، از دیسک های لبه پره دار (خنک شونده از داخل) و یا در صورت رانندگی پرشتاب و کوهستانی، از «دیسک های ترمز سوراخ دار و شیاردار استاندارد» استفاده کنید. سوراخ ها و شیارهای روی این دیسک ها، گازهای داغ و حرارت بین لنت و دیسک را به سرعت تخلیه می کنند و مانع از تاب برداشتن چدن می شوند.

2. آب بندی آرام در 300 کیلومتر اول: وقتی دیسک و لنت نو روی ماشین می بندید، در 200 تا 300 کیلومتر اول رانندگی، از ترمزهای ناگهانی و شدید در سرعت بالا خودداری کنید تا سطح لنت و دیسک نو به آرامی و بدون شوک حرارتی با یکدیگر جفت و صیقلی شوند.

نتیجه گیری: لرزش ترمز را نادیده نگیرید! 

لرزش فرمان هنگام ترمز گرفتن، فقط یک ارتعاش مزاحم در دستان شما نیست؛ بلکه نشانه ای است که می گوید لنت ها در هر ثانیه، صدها بار از سطح دیسک جدا می شوند و مسافت توقف خودروی شما در لحظه خطر، چندین متر طولانی تر شده است. علاوه بر ریسک ایمنی، ادامه رانندگی با دیسک تاب دار، ضربات مداومی را به سیبک ها، بوش های طبق و جعبه فرمان وارد می کند و یک هزینه ساده ترمز را به تعمیر کامل جلوبندی و جعبه فرمان تبدیل می نماید.

اگر هنگام ترمزگیری در غربیلک فرمان یا زیر پدال ترمز احساس لرزش و کوبش می کنید، ماشین به یک سمت کشیده می شود و یا صدای سایش فلزی از چرخ ها می شنوید، نیازی به ریسک کردن در ترافیک ندارید. تیم متخصص مکانیک و جلوبندی ساز سیار امداد جت آماده اعزام فوری به موقعیت شماست.

کارشناسان ما با تجهیزات کامل در محل شما حاضر می شوند تا سلامت دیسک ها، لنت ها، پین های کالیپر و بوش های جلوبندی را به دقت بررسی کنند؛ از تعویض جفتی دیسک و لنت با قطعات اصلی و فرچه سیمی زدن اصولی توپی چرخ گرفته تا سرویس کامل کالیپر با گریس نسوز را در همان محل انجام می دهند تا آرامش و ترمزگیری دقیق را به خودروی شما بازگردانند. همین حالا با امداد جت تماس بگیرید.