لرزش موتور در حالت درجا، زمانی که پشت چراغ قرمز ایستاده اید یا خودرو را در پارکینگ روشن گذاشته اید، یکی از کلافه کننده ترین تجربیات رانندگی است. هر موتور سالمی به دلیل انفجارهای داخل سیلندر، یک ارتعاش بسیار ریز و یکنواخت دارد؛ اما زمانی که این ارتعاش به تکان های شدید در غربیلک فرمان، صندلی ها، دسته دنده و کل داشبورد تبدیل می شود، خودرو در حال ارسال یک پیام هشدار به شماست.
این لرزش می تواند ناشی از پاره شدن یک قطعه لاستیکی ساده در زیر موتور باشد، و یا خبر از سوختن کوئل و خطر ذوب شدن کاتالیزور بدهد. در این راهنمای تخصصی از امداد جت، ابتدا به شما یاد می دهیم چطور در 3 ثانیه و فقط با نگاه کردن به صفحه کیلومتر، ریشه لرزش را پیدا کنید و سپس تمام دلایل فنی را همراه با تست های خانگی بررسی می کنیم.
قانون طلایی ثانیه صفر: نگاه به عقربه دور موتور!
قبل از اینکه کاپوت را بالا بزنید، پشت فرمان بنشینید و به «عقربه دور موتور» نگاه کنید. رفتار این عقربه، ضربان قلب موتور است و در 3 ثانیه مقصر اصلی را لو می دهد:
-
حالت اول (عقربه دور موتور کاملا ثابت است): اگر عقربه دور موتور بدون هیچ تکانی روی خط عادی (حدود 800 تا 900) میخکوب شده است و موتور صاف کار می کند، اما فرمان، داشبورد و اتاق به شدت می لرزند، موتور شما کاملا سالم است! مشکل 100 درصد فیزیکی است و از پاره شدن دسته موتورها یا برخورد لوله اگزوز با بدنه ناشی می شود.
-
حالت دوم (عقربه دور موتور بالا و پایین می پرد): اگر همزمان با لرزش ماشین، عقربه دور موتور مدام بازی می کند، بیش از حد پایین می آید (نزدیک به خاموش شدن می شود) و یا صدای «پت پت» از اگزوز می شنوید، مشکل از احتراق موتور (شمع، کوئل، استپر موتور، سوزن انژکتور یا کشیدن هوای اضافه) است.
-
حالت سوم (لرزش با گرفتن کلاچ یا تغییر دنده قطع می شود): اگر با فشار دادن پدال کلاچ تا انتها (در ماشین دنده ای) و یا بردن دنده از حالت حرکت به حالت خلاص (در ماشین اتوماتیک) لرزش اتاق ناگهان آرام می شود، مقصر اصلی گیربکس و متعلقات کلاچ است.
جدول ماتریس اورژانسی: با هر نوع لرزش درجا چه کار کنیم؟
اگر در ترافیک گرفتار لرزش ماشین شده اید، نیازی به بررسی تمام قطعات ندارید. کافی است واکنش عقربه دور موتور و علائم ماشین خود را با جدول زیر تطبیق دهید تا در کمتر از 30 ثانیه قطعه مقصر و اقدام فوری را پیدا کنید:
| نشانه لرزش و واکنش عقربه دور موتور | قطعه و عامل متهم اصلی | ریسک ادامه رانندگی | اقدام اولیه / درجه فوریت |
| دور موتور ثابت است + فرمان و داشبورد می لرزد | پارگی دسته موتور یا لاستیک نگهدارنده اگزوز | فشار به پلوس ها و شکستن گلویی اگزوز در درازمدت | ادامه مسیر با حرکت نرم / زرد (مراجعه به مکانیک در اولین فرصت) |
| افت دور موتور و لرزش هنگام روشن کردن کولر یا چرخاندن فرمان | کثیفی استپر موتور یا دریچه گاز | خاموش شدن ناگهانی ماشین در ترافیک و سفت شدن فرمان | خاموش کردن کولر در ترافیک سنگین / زرد (سرویس و شستشوی دریچه گاز) |
| پرش عقربه دور موتور + صدای پت پت اگزوز (سه کار کردن) | سوختن شمع، خرابی کوئل یا گرفتگی سوزن انژکتور | افزایش شدید مصرف سوخت و خام سوزی موتور | پرهیز از گاز دادن سنگین / نارنجی (تعمیر سریع در تنظیم موتور) |
| لرزش شدید و کوبش فقط وقتی دنده اتوماتیک روی حالت حرکت است | فرسودگی دسته گیربکس یا ضعف توربین گیربکس اتوماتیک | داغ کردن روغن گیربکس و آسیب به صفحات داخلی | خلاص کردن دنده در توقف های طولانی چراغ قرمز / نارنجی (بررسی تخصصی گیربکس) |
| لرزش بسیار شدید اتاق + روشن شدن چراغ چک چشمک زن | قطع کامل جرقه در یک سیلندر و ورود بنزین خام به اگزوز | ذوب شدن شبکه های کاتالیزور و خراشیدگی سیلندر | توقف فوری در حاشیه امن و خاموش کردن موتور / قرمز (نیاز به مکانیک سیار) |
یک قانون کلی و طلایی: همان طور که در جدول بالا مشاهده می کنید، مرز خطر در لرزش های درجا، «نوسان عقربه دور موتور و چراغ چک» است. تا زمانی که عقربه دور موتور ثابت است و چراغ چک روشن نشده، لرزش ماشین فقط یک ایراد کلافه کننده فیزیکی است و شما را در راه نمی گذارد؛ اما لرزشی که با افت و خیز عقربه، بوی بنزین خام و چشمک زدن چراغ چک همراه باشد، مستقیما در حال تخریب موتور و کاتالیزور است و نباید با آن رانندگی کنید.
مرحله اول: ایرادات فیزیکی و مکانیکی (وقتی دور موتور ثابت است)
اگر موتور نرم و بدون نوسان کار می کند اما لرزش آن مستقیما به اسکلت ماشین و صندلی شما منتقل می شود، مقصر یکی از قطعات زیر است:
پاره شدن دسته موتورها
موتور خودرو یک وزنه سنگین فلزی است که در هر دقیقه صدها بار می لرزد. اگر این وزنه را مستقیم به شاسی ماشین پیچ کنند، کل اتاق مثل ویبراتور می لرزد! به همین دلیل، موتور را روی پایه هایی از جنس لاستیک فشرده و فلز به نام «دسته موتور» سوار می کنند تا این لاستیک ها لرزش موتور را ببلعند. با گذشت زمان، لاستیک دسته موتور خشک، لهیده یا پاره می شود و در نتیجه، آهن موتور مستقیما روی آهن شاسی می افتد و تمام لرزش به فرمان و داشبورد منتقل می گردد.
-
تست بی خطر خانگی (تست گاز تا دور 1200): این دقیق ترین ترفند مکانیک ها است. وقتی ماشین در حالت توقف و خلاص در حال لرزیدن است، پای خود را بسیار آرام روی پدال گاز بگذارید و دور موتور را فقط کمی بالا ببرید تا عقربه روی عدد 1200 بایستد. اگر به محض رسیدن عقربه به 1200، لرزش فرمان و داشبورد مثل معجزه به طور کامل قطع شد و اتاق کاملا آرام گرفت، و با برداشتن پا از روی گاز دوباره لرزش شروع شد، شک نکنید که دسته موتور شما پاره یا خشک شده است!
-
تست کمکی با کمک یک دوست: کاپوت را بالا بزنید. از یک نفر بخواهید پشت فرمان بنشیند، ترمز پایی و ترمز دستی را محکم نگه دارد، دنده را در حالت یک (یا حالت حرکت در خودروی اتوماتیک) بگذارد و یک لحظه نیم کلاچ کند یا کمی گاز بدهد. اگر دیدید موتور در زیر کاپوت به شدت بالا می پرد یا صدای «تَق» می دهد، دسته موتور پاره است.
-
هشدار ایمنی و مالی بسیار مهم: هنگام انجام تست دوم، هرگز روبه روی سپر جلوی ماشین نایستید و از کنار گلگیر به موتور نگاه کنید تا در صورت رها شدن ناگهانی کلاچ یا ترمز از زیر پای راننده، دچار حادثه نشوید. همچنین فراموش نکنید که رانندگی طولانی با دسته موتور پاره، باعث می شود کل وزن موتور روی میله های پلوس و لوله اگزوز بیفتد که نتیجه آن بریدن پلوس و شکستن گلویی اگزوز خواهد بود.
پاره شدن منجید اگزوز و خرابی هرزگردهای تسمه
دو قطعه دیگر نیز می توانند بدون تغییر دادن دور موتور، اتاق را بلرزانند:
-
منجید اگزوز و کج شدن لوله اگزوز: لوله دراز اگزوز که از موتور تا سپر عقب کشیده شده است، توسط حلقه های لاستیکی کلفتی به نام «منجید اگزوز» از زیر اتاق آویزان است تا با بدنه تماس نداشته باشد. اگر در اثر افتادن در چاله یا برخورد کف ماشین با سرعت گیر، لوله اگزوز کمی کج شود یا این لاستیک ها پاره شوند، لوله لرزان اگزوز به کف فلزی اتاق می چسبد و در حالت توقف، لرزش و صدای بم شدیدی را در زیر پای سرنشینان ایجاد می کند.
-
خرابی پولی ها و هرزگردهای تسمه دینام: در کنار موتور، چرخ قرقره هایی به نام پولی و هرزگرد وجود دارند که تسمه دینام و کولر روی آن ها می چرخد. اگر بلبرینگ داخل این چرخ قرقره ها خرد شود یا پولی سر میل لنگ تاب بردارد، هنگام چرخش درجا لنگی ایجاد کرده و موتور را می لرزاند.
دردسر دسته موتور زیر باتری در خانواده پژو، سمند و دنا
در خودروهای پرتیراژ ایرانی (مانند پژو 405، پژو پارس، سمند، 206 و دنا)، موتور روی سه پایه اصلی قرار دارد: یک دسته موتور در بالا (سمت شاگرد کنار تسمه تایم)، یک دسته موتور در زیر باتری (روی گیربکس) و یک دسته موتور در پایین ترین نقطه زیر موتور (معروف به دسته موتور شاتونی یا دو سر بوش).
-
نکته تجربی بازار ایران: وقتی ماشین می لرزد، بسیاری از رانندگان و حتی تعمیرکاران کم تجربه فقط به سراغ تعویض «دسته موتور بالا» می روند چون جلوی چشم است! در حالی که در خانواده پژو و سمند، این «دسته موتور زیر باتری» و «دسته موتور شاتونی زیر موتور» هستند که بیشترین فشار را تحمل می کنند. پاره شدن دسته موتور شاتونی باعث می شود موتور در حالت درجا به جلو و عقب تاب بخورد و لرزش کلافه کننده ای به فرمان و پدال ها منتقل کند. همچنین هنگام تعویض دسته موتور، از خرید قطعات بسیار ارزان که لاستیک خشک و پلاستیکی دارند خودداری کنید؛ زیرا دسته موتور خشک حتی در حالت نو بودن هم لرزش را به اتاق منتقل می کند.
مرحله دوم: خفگی و نوسان (وقتی عقربه دور موتور بازی می کند)
اگر لرزش ماشین در حالت توقف با بالا و پایین رفتن عقربه دور موتور، کپ کردن و صدای نامنظم همراه است، مشکل در سیستم تنفس، سوخت یا جرقه موتور ریشه دارد:
کثیفی استپر موتور و دریچه گاز (خاموش شدن زیر بار کولر و فرمان)
وقتی پشت چراغ قرمز ایستاده اید و پایتان را از روی پدال گاز برداشته اید، دریچه اصلی ورود هوا به موتور بسته است. در این لحظه، موتور برای اینکه خفه نشود و روشن بماند، از یک مجرای باریک فرعی نفس می کشد. قطعه ای کوچک و برقی به نام «استپر موتور (موتور پله ای دور آرام)» روی دریچه گاز قرار دارد که وظیفه اش باز و بسته کردن این سوراخ تنفسی در حالت توقف است.
به مرور زمان، دوده و بخار روغن روی نوک استپر موتور و لبه های دریچه گاز می نشیند و راه تنفس را تنگ می کند؛ در نتیجه دور موتور در حالت درجا به شدت پایین می آید و کل ماشین به لرزه می افتد. اگر متوجه شده اید که همزمان با این لرزش ها، عقربه دورسنج شما هم بازی می کند یا کلا از کار افتاده است، حتما نگاهی به علت کار نکردن دور موتور بیندازید؛ چرا که گاهی لرزش ناشی از گزارش غلط سنسور به کامپیوتر خودرو است.
-
تست بی خطر خانگی (تست کولر و فرمان هیدرولیک): وقتی ماشین درجا کار می کند، دکمه کولر را بزنید و یا فرمان را تا انتها به یک سمت بچرخانید و نگه دارید. در یک موتور سالم، استپر موتور فورا کمی بیشتر باز می شود تا بار اضافی کمپرسور کولر و پمپ هیدرولیک را جبران کند و دور موتور ثابت بماند. اما اگر با روشن کردن کولر یا چرخاندن فرمان، دور موتور ناگهان سقوط کرد و ماشین به شدت لرزید، یعنی استپر موتور و دریچه گاز کثیف و مسدود هستند.
این فشار مضاعف کولر روی موتور، دقیقا شبیه وضعیتی است که خودرو در شیب جاده قرار می گیرد. اگر موتور شما زیر بار کولر می لرزد، احتمالا در جاده های کوهستانی هم عملکرد خوبی ندارد. برای ریشه یابی این افت توان، پیشنهاد می کنیم مقاله چرا ماشین در سربالایی کم می آورد؟ را مطالعه کنید.
-
هشدار ایمنی و مالی هنگام تمیزکاری: هرگز زمانی که موتور داغ است، اقدام به پاشیدن اسپری های شستشوی انژکتور و کاربراتور به داخل دریچه گاز نکنید! این اسپری ها به شدت قابل اشتعال هستند و برخورد آن ها با بدنه داغ موتور باعث آتش سوزی ناگهانی می شود. همچنین هنگام تمیز کردن استپر موتور، هرگز نوک فنری آن را با دست نکشید یا نچرخانید؛ این کار چرخ دنده های ظریف داخل استپر را در جا می شکند.
سه کار کردن موتور: فرسودگی شمع، کوئل و برق دزدی وایرها
موتور اکثر خودروها دارای 4 سیلندر است که به نوبت و با نظم دقیق جرقه می زنند. «کوئل» برق باتری را به ولتاژ بسیار قوی تبدیل می کند، «وایرها» (کابل های عایق دار) این برق را منتقل می کنند و «شمع ها» داخل سیلندر جرقه می زنند.
اگر یکی از شمع ها بسوزد، کوئل نیم سوز شود و یا روکش لاستیکی وایر ترک بخورد و برق آن به بدنه موتور فرار کند (اصطلاحا برق دزدی کند)، یکی از 4 سیلندر از کار می افتد. مکانیک ها به این حالت «سه کار کردن موتور» (احتراق ناقص) می گویند. وقتی موتور با 3 سیلندر کار کند، توازن چرخش آن به هم خورده و در حالت توقف مثل یک ماشین لباسشویی نامتعادل به شدت تکان می خورد. اگر خودروی شما علاوه بر لرزش در حالت توقف، در هنگام حرکت هم لکنت دارد، حتما راهنمای کامل عیب یابی ریپ زدن خودرو هنگام شتاب گیری را مطالعه کنید تا زنجیره سیستم جرقه را به صورت تخصصی تست کنید.
-
تست بی خطر خانگی (تست تاریکی شب و صدای اگزوز): ابتدا در حالت توقف به صدای خروجی اگزوز در عقب ماشین گوش دهید؛ اگر به جای یک صدای صاف و یکنواخت، صدای «پُت پُت» منقطع می شنوید، موتور سه کار می کند. سپس در تاریکی مطلق شب، ماشین را روشن کنید و کاپوت را بالا بزنید و بدون دست زدن به چیزی، به کابل های شمع (وایرها) نگاه کنید. اگر دیدید جرقه های ریز آبی رنگ در اطراف وایرها یا کوئل به بدنه موتور می پرند، وایرهای شما برق دزدی دارند و باید تعویض شوند.
-
هشدار ایمنی حیاتی (خطر برق گرفتگی 20 هزار ولتی): یک روش قدیمی و بسیار خطرناک وجود دارد که افراد در زمان روشن بودن موتور، وایرهای شمع را یکی یکی با دست بیرون می کشند تا ببینند کدام سیلندر کار نمی کند! به هیچ وجه این کار را نکنید. برق داخل وایر و کوئل حدود 20 هزار ولت است؛ اگر روکش وایر نشتی داشته باشد، شوک الکتریکی بسیار شدیدی به دست و قلب شما وارد می کند و علاوه بر آن، کشیدن وایر در خودروهای انژکتوری باعث برگشت جریان برق به کامپیوتر خودرو و سوختن فوری آی سی جرقه می شود.
گرفتگی سوزن انژکتور، فیلترها و کشیدن هوای دزدی
برای اینکه موتور در حالت توقف نرم کار کند، باید نسبت دقیقی از بنزین و هوا وارد سیلندرها شود. سه عامل این توازن را بر هم می زنند:
-
کثیفی سوزن انژکتور و صافی بنزین: اگر سوراخ های میکروسکوپی سوزن انژکتور در یکی از سیلندرها با رسوبات بنزین کیپ شود (یا صافی بنزین و پمپ سوخت ضعیف باشند)، بنزین به صورت قطره ای پاشیده شده و موتور در دور آرام می لرزد.
-
گرفتگی شدید فیلتر هوا: کیپ شدن فیلتر هوا باعث خفگی موتور، سیاه شدن شمع ها و لرزش درجا می شود.
-
کشیدن هوای دزدی (نشتی خلا): در اطراف منیفولد هوا (قطعه پلاستیکی یا فلزی بالای موتور که هوا را تقسیم می کند) و شلنگ وصلی به بوستر ترمز، خلا شدیدی وجود دارد. اگر واشر منیفولد بسوزد یا یکی از این شلنگ ها ترک بخورد، هوای اضافی و بدون حساب و کتاب به داخل موتور مکیده می شود که به آن «هوای دزدی» می گویند و باعث لرزش و نوسان شدید دور موتور می شود.
-
تست بی خطر خانگی: زمانی که موتور روشن است، کنار کاپوت بایستید و با دقت گوش دهید؛ اگر صدای «فِس فِس یا سوت کشیدن ممتد هوا» از اطراف لوله های بالای موتور می شنوید، یکی از شلنگ های مکش هوا پاره شده یا از جای خود بیرون پریده است.
تجمع براده روی سنسور دور موتور، سنسور اکسیژن و رد کردن تسمه تایم
گاهی شمع ها و دسته موتورها کاملا سالم هستند، اما خطای اطلاعاتی یا زمان بندی باعث لرزش می شود:
-
کثیفی سنسور دور موتور (سنسور میل لنگ): این سنسور در پایین موتور و روبه روی دنده های چرخ طیار (فلایویل) قرار دارد و سرعت چرخش موتور را به کامپیوتر گزارش می دهد. نوک این سنسور آهنربایی است و به مرور زمان، براده های ریز آهن و گرد و غبار صفحه کلاچ را به خود جذب می کند. کثیف شدن نوک این سنسور باعث می شود کامپیوتر زمان دقیق جرقه را گم کند و ماشین در حالت درجا بلرزد (که با باز کردن یک پیچ و تمیز کردن نوک سنسور با دستمال برطرف می شود).
-
خرابی سنسور اکسیژن: این سنسور روی لوله اگزوز بسته شده و دود را تحلیل می کند. خرابی آن باعث می شود کامپیوتر خودرو به اشتباه بنزین بسیار زیاد یا بسیار کم به موتور بفرستد که نتیجه آن لرزش درجا، بوی تند دود و افزایش مصرف سوخت است.
-
رد کردن یک دندانه تسمه تایم: اگر تسمه تایم شل باشد و تنها یک دندانه از تنظیم کارخانه جابه جا شود، باز و بسته شدن سوپاپ ها با حرکت پیستون ناهماهنگ شده و موتور در حالت توقف با لرزش و کوبش دائمی کار می کند.
مرحله سوم: تفکیک لرزش گیربکس از موتور
اگر می خواهید مطمئن شوید که سیستم انتقال قدرت در لرزش درجای خودروی شما نقش دارد یا خیر، بسته به نوع گیربکس خود این تست را انجام دهید:
در خودروهای دنده ای: تست پدال کلاچ
وقتی خودرو در حالت خلاص روشن است و اتاق می لرزد، پای خود را روی پدال کلاچ بگذارید و آن را تا انتها پایین نگه دارید. با این کار، صفحه کلاچ جدا شده و چرخش میله های داخل گیربکس متوقف می شود.
اگر با پایین نگه داشتن کلاچ لرزش و صدای موتور قطع شد، مشکل از خرابی بلبرینگ کلاچ، بلبرینگ شفت ورودی گیربکس و یا تاب داشتن دیسک و صفحه کلاچ است (که معمولا هنگام شروع حرکت و نیم کلاچ کردن نیز کل اتاق را به لرزه می اندازد).
در خودروهای اتوماتیک: چرا روی دنده حرکت ماشین می لرزد؟
در خودروهای اتوماتیک، یک شکایت بسیار رایج این است که وقتی دنده در حالت پارک یا خلاص است ماشین کاملا آرام است؛ اما وقتی پشت چراغ قرمز پا را روی ترمز نگه می دارید و دنده در حالت حرکت (یا دنده عقب) قرار دارد، فرمان و اتاق شروع به لرزیدن می کنند.
دلیل این اتفاق آن است که در حالت دنده حرکت، قطعه انتقال دهنده نیرو در گیربکس اتوماتیک (یعنی توربین یا مبدل گشتاور) درگیر است و می خواهد ماشین را به جلو ببرد، اما ترمز شما مانع می شود. این فشار روی «دسته گیربکس» و دسته موتورها می افتد و اگر این پایه های لاستیکی ضعیف شده باشند، یا فشار روغن داخل گیربکس اتوماتیک افت کرده باشد، لرزش شدیدی در اتاق حس می شود.
-
توصیه عملی برای ترافیک: اگر دسته گیربکس خودروی اتوماتیک شما ضعیف شده است، تا زمان مراجعه به تعمیرگاه، در توقف های طولانی پشت چراغ قرمز (بیشتر از 30 ثانیه)، دنده را در حالت خلاص قرار دهید تا فشار از روی توربین گیربکس و پایه های موتور برداشته شود.
نتیجه گیری: چه زمانی باید فورا موتور را خاموش کنیم؟
لرزش موتور در حالت توقف، زبانی است که با قانون 3 ثانیه ای عقربه دور موتور به سادگی رمزگشایی می شود. همان طور که دیدیم، اگر دور موتور ثابت است، یک تعویض ساده دسته موتور یا منجید اگزوز آرامش را به کابین شما برمی گرداند؛ و اگر دور موتور نوسان دارد، سرویس استپر موتور، شمع ها و سوزن های انژکتور مشکل را ریشه کن می کند.
اما به خاطر داشته باشید که اگر لرزش درجای خودروی شما با چشمک زدن چراغ چک، صدای کوبش فلزی از موتور، خروج دود غلیظ از اگزوز و یا بالا رفتن آمپر آب همراه شد، ادامه روشن ماندن موتور می تواند در چند دقیقه کاتالیزور را ذوب کرده یا به سرسیلندر آسیب بزند.
در این شرایط، یا زمانی که می خواهید بدون تعویض حدسی و اشتباه قطعات، علت دقیق لرزش را پیدا کنید، تیم متخصص مکانیک سیار امداد جت در کنار شماست. کارشناسان ما با تجهیزات کامل دیاگ، تستر جرقه و قطعات یدکی اصلی در موقعیت شما حاضر می شوند؛ از شستشوی اصولی دریچه گاز و تعویض شمع و کوئل گرفته تا تعویض تخصصی دسته موتورهای پاره شده را در همان محل انجام می دهند تا خودروی شما دوباره نرم و بی صدا کار کند. همین حالا برای مشاوره و اعزام کارشناس با امداد جت تماس بگیرید.